إِنَّا مَكَّنَّا لَهُ فِي الْأَرْضِ وَآتَيْنَاهُ مِن كُلِّ شَيْءٍ سَبَبًا 84 الكهف

مجلس و سیاست خارجی

1393/11/22

دیپلماسی پارلمانی در سال مدیریت جهادی

مجلس و سیاست خارجی

سبب: سیاست خارجی و دیپلماسی حکومت و دولت جمهوری اسلامی ایران با روی کار آمدن دولت یازدهم، تدبیری نو گرفته و سیاست‌گذاران عرصه دیپلماسی کشور به صورتی جهادی در پی تعامل با دنیا هستند. در همین راستا مجلس شورای اسلامی که یکی از مهم‌ترین ارکان نظام جمهوری اسلامی است و به تعبیر بنیان‌گذار جمهوری اسلامی در رأس امور قرار دارد نیز در مواجهه با سیاست خارجی نظام جمهوری اسلامی سیاستی نو را مبتنی بر تعامل و ارتباط با جهان اتخاذ کرده است. در همین راستا در سال جاری ۱ لایحه و ۱ طرح در مجلس شورای اسلامی اعلام وصول شده است که در این گزارش ابتدا لایحه اعلام وصول شده را مطرح کرده و به بحث و بررسی درباره آن می‌پردازیم و سپس به طرحی خواهیم پرداخت که اخیراً در مجلس شورای اسلامی اعلان وصول شده است و در پایان، دیپلماسی پارلمانی جمهوری اسلامی را بررسی می‌کنیم.

 

لایحه اجاره و استملاک اتباع و دولت‌های خارجی و سازمان‌های بین‌المللی در جمهوری اسلامی ایران

در تاریخ ۵/۹/۹۳ لایحه‌ای از سوی رئیس‌جمهوری به مجلس تقدیم شد که قانونی برای چگونگی اجاره و استملاک اتباع دولت‌های خارجی و سازمان‌های بین‌المللی بود. دلایل توجیهی این لایحه فقدان قانون جامع و کامل در این باره بوده است. چه اینکه قانون‌های پیشینی به روز نبوده و نارسایی‌ها و مشکلاتی در کارکرد آن‌ها وجود داشته است. از سوی دیگر یکی از دلایل برای تقدیم این لایحه به مجلس شورای اسلامی به این دلیل بوده است که برای جذب سرمایه‌گذاران خارجی محدودیت کمتری اعمال شود. به این دلیل که در این لایحه نگاه امنیتی در عین حفظ عملیات پایش و نظارت حذف می‌شود.

این لایحه در ۲۸ ماده تقدیم مجلس شورای اسلامی شده است که ماده اول آن مشخص می‌کند که اجاره و استملاک ابنیه توسط اتباع و دولت‌های خارجی و سازمان‌های بین‌المللی در ایران تابع این قانون است و در ماده ۲۸ نیز اعلام می‌دارد که این قانون پس از یک سال لازم‌الاجرا است و پس از تصویب قانون استملاک اتباع خارجه مصوب ۱۳/۷/۱۳۴۲ لغو می‌شود.

این قانون دارای ۳ بخش است و بخش اول ۳ فصل دارد. به‌طور کلی تقدیم این لایحه به مجلس برای این بوده است که فشارها و نگاه‌های امنیتی‌ای که در این حوزه وجود داشته است از بین برود و در نتیجه سرمایه‌گذاران خارجی بیشتر در ایران سرمایه‌گذاری کنند.

گفتنی است که تا کنون مجلس درباره این لایحه تصمیمی نگرفته است و گزارشی درباره تصمیمات مجلس در اسناد و آرشیوهای مجلس موجود نیست.

 

طرح الزام دولت به حفظ دستاوردها و حقوق هسته‌ای ملت ایران

یکی از مهم‌ترین بخش‌های مربوط به سیاست خارجی در ایران بحث‌ها مربوط به انرژی هسته‌ای است و به همین روی طرح‌ها و لوایحی که در این زمینه مطرح می‌شود به حوزه سیاست خارجی ارتباط دارد. در همین راستا طرحی در مجلس شورای اسلامی اعلام وصول شده است که دولت را به حفظ دستاوردها و حقوق هسته‌ای ملزم می‌کند. این طرح که به‌صورت یک‌فوریتی و با امضای ۲۲۶ نفر از نمایندگان رسیده است روز ۱۴ بهمن‌ماه سال جاری در مجلس اعلام وصول شده است. دلایل توجیهی این طرح به‌طور کلی در راستای مبارزه با تحریم‌های صورت گرفته از سوی ایالات‌متحده بوده و با بیان اینکه وقتی هر نیروگاه اتمی نیاز به ۱۹۰۰۰۰ سو غنی‌سازی دارد تحمیل فعالیت محدود چند هزار سانتریفیوژ از سوی امریکایی‌ها هیچ فعالیتی برای ایران نخواهد داشت و از سوی دیگر پذیرش آن باعث نمی‌شود که دشمن از زیاده‌خواهی‌ها و توطئه‌های خود دست بردارد. این طرح که به دشمنی ایالات‌متحده با ایران اشاره می‌کند به این نکته می‌پردازد که دشمن به بهانه هسته‌ای جنگی تمام عیار به‌صورت روانی، سیاسی و اقتصادی برای در هم شکستن عزت و اقتدار ایران و نظام جمهوری اسلامی ایران راه انداخته است. به همین روی، نمایندگان این طرح یک‌فوریتی را برای مقابله با سیاست‌های زیاده‌خواهانه ایالات‌متحده و حمایت از تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای تقدیم مجلس شورای اسلامی کرده‌اند.

این طرح به صورت ماده واحده در ۷ بند و یک تبصره به مجلس شورای اسلامی تقدیم شده است. در تبصره این ماده واحده تکلیف تیم هسته‌ای روشن شده است چه اینکه این ماده می‌گوید لغو تمامی تحریم‌ها به‌صورت یکجا لغو شرط آغاز به اجرای توافق جامع هسته‌ای است.

در این ماده واحده گفته شده است که با توجه به اقدامات ایران برای شفاف‌سازی فعالیت هسته‌ای به ویژه در چارچوب «برنامه مشترک اقدام ۳/۹/۱۳۹۲» که حتی فراتر از تعهدات ایران بوده است در صورت تصویب یا اعمال هر گونه تحریم جدید از سوی امریکا اعم از قوه مجریه (دستگاه‌های اجرایی، دولت یا رییس‌جمهور امریکا) قوه مقننه (کنگره یا سنا) و قوه قضاییه دولت موظف است بلافاصله «برنامه مشترک اقدام ۳/۹/۱۳۹۲» را کان لم یکن تلقی کند و اقدامات ذیل را انجام دهد: فعال‌سازی مراکز غنی‌سازی بدون هر گونه محدودیت در استفاده در تعداد و نوع سانتریفیوژها و میزان تولید مواد غنی‌شده بر اساس ماده ۴ NPT، اقدام به تولید سالانه 190 هزار سو غنی‌سازی به ازای هر نیروگاه ۱۰۰۰ مگاواتی بر اساس ماده ۴ NPT، تسریع در راه‌اندازی راکتور ۴۰ مگاواتی تحقیقاتی آب سنگین اراک بر اساس طراحی بومی اولیه در عرصه‌های مختلف پزشکی، کشاورزی، صنعتی و دیگر موارد کاربردی در چارچوب معاهده NPT و همچنین منع خروج مواد غنی‌شده، منع بازرسی و همکاری با آژانس فراتر از NPT در راستای حراست از امنیت ملی، گسترش فعالیت‌های هسته‌ای، غنی‌سازی ۲۰ درصدی فردو از موارد ذکرشده در ۷ بند این ماده واحده هستند. گفتنی است که این ماده واحده اخیراً اعلام وصول شده است و در حال حاضر تصمیمی درباره آن گرفته نشده است.

 

دیپلماسی پارلمانی

یکی از مهم‌ترین بخش‌های عملکرد مجلس در سیاست خارجی بحث دیپلماسی پارلمانی است. البته علیرغم گذشت بیش از یک قرن از عمر فعالیت مستقیم و مستقل مجالس دنیا در قالب نشست‌ها و کنفرانس‌های دو و چندجانبه منطقه‌ای و بین‌المللی، هنوز هم دیپلماسی پارلمانی طفلی نوپاست که تعریف جامعی از آن به دست داده نشده است. به هر روی شاید بتوان تعریف دیپلماسی پارلمانی را به شکل زیر بیان کرد: «دیپلماسی پارلمانی یعنی طیف گسترده‌ای از مطالعات، فعالیت‌ها، مذاکرات، رفت‌وآمدها و مصوبات بین‌المللی انجام‌شده توسط پارلمان یک کشور در مجامع بین‌المللی، به منظور افزایش درک متقابل کشورها و در جهت تعمیق نظارت مجالس بر فعالیت‌های فرامرزی دولت متبوع و نیز مشارکت در فرایند تصمیم سازی بین‌المللی در راستای حفظ منافع بشریت» (و نه منافع ملی یک یا چند کشور خاص) در همین راستا مجلس شورای اسلامی نیز همانند دیگر کشورها برای توسعه سیاست خارجی و تعامل با کشورهایی که با آن‌ها روابط دوستانه برقرار است، در نهمین دوره خود سعی بر گسترش دیپلماسی پارلمانی داشته است. در این باره می‌توان به سفرهای نمایندگان و رؤسای مجلس دیگر کشورها به ایران از یک‌سو و سفر نمایندگان و رئیس مجلس ایران به کشورهای همسایه و دیگر کشورها و شرکت در نشست‌های بین‌المللی اشاره کرد.

نزدیک‌ترین رویداد در این حوزه سفر رییس مجلس گرجستان به ایران است. رییس مجلس گرجستان روز ۴ بهمن‌ماه وارد ایران شد داوید او سوپاشویلی رئیس مجلس گرجستان با استقبال علی لاریجانی رئیس مجلس شورای اسلامی به همراه هیئت پارلمانی این کشور وارد پارلمان ایران شدند. رییس مجلس گرجستان در این سفر همچنین با رییس‌جمهور، آیت‌الله هاشمی نیز دیدار و گفتگو کرد. وی همچنین در سفر خود به اصفهان نیز سفر کرد.

از سوی دیگر سفر دو روزه رییس مجلس ایران به پاکستان در آذر ماه سال جاری از اهمیت بالایی بر خوردار است. علی لاریجانی رییس مجلس شورای اسلامی به منظور انجام دیدار دو جانبه پنج‌شنبه و جمعه ۱۳ و ۱۴ آذرماه به اسلام‌آباد سفر کرد. رییس مجلس در این سفر که به دعوت رییس مجلس پاکستان انجام گرفت از پارلمان این کشور بازدید کرده و در مراسم کاشت نهال شرکت کرده بود. رییس مجلس پس از عزیمت از این سفر در جمع خبرنگاران گفت: بررسی روابط دو جانبه و افزایش سطح تبادلات تجاری در گفتگو با مقامات پاکستانی مطرح و درباره همکاری‌های پارلمانی تفاهم‌نامه‌ای میان ایران و پاکستان امضا شد.

از مهم‌ترین سفرهای منطقه‌ای رییس مجلس می‌تواند سفر به عراق و اقلیم کردستان عراق باشد، چه اینکه در حال حاضر پدیده داعش از مهم‌ترین اتفاقات در سطح جهانی است و این سفر جهت رایزنی با مقامات عراقی برای جلوگیری از این پدیده بوده است. در همین زمینه یوسف محمد، رئیس پارلمان اقلیم کردستان عراق بعد از دیدار روز چهارشنبه خود با سرکنسول ایران در اربیل اعلام کرد: سفر دکتر علی لاریجانی رییس مجلس ایران به کردستان عراق دارای اهمیت فوق‌العاده‌ای است و از دیدگاه ما این سفر سرآغاز مرحله جدیدی در روابط دو طرف بود. لاریجانی روز جمعه ۵ دی وارد کردستان عراق شد و در جریان سفر چند روزه خود با مقامات بغداد و اربیل دیدار و گفتگو کرد. رئیس مجلس شورای اسلامی، در گفتگوهای چهار روزه خود با مقامات عراقی، بر تحکیم روابط سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی تأکید کرد و در دیدار و گفتگو با رئیس مجلس، نخست‌وزیر، رئیس‌جمهور و نمایندگان مجلس، رئیس مجلس اعلای اسلامی عراق و دیگر مقامات این کشور، «مبارزه جدی با تروریسم» و «هم‌گرایی منطقه‌ای برای از میان بردن ریشه تروریسم در منطقه»، از جمله نکات مهم رایزنی‌ها و گفتگوهای آقای لاریجانی با مقامات عراقی بود.

همچنین در راستای تحکیم روابط بین‌المللی در حوزه پارلمانی جا دارد به سفر رییس مجلس ارمنستان که قرار است در هفته اول اسفندماه انجام شود اشاره کنیم. به گزارش خبرگزاری خانه ملت، گالوست ساهاکیان رئیس مجلس ملی ارمنستان به دعوت لاریجانی رئیس مجلس شورای اسلامی هفته نخست اسفند به تهران سفر می‌کند. بر اساس برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده قرار است که رئیس مجلس ارمنستان در این سفر ضمن دیدار با رئیس مجلس شورای اسلامی، با برخی از مقامات کشورمان دیدار و پیرامون مسائل مطروحه بحث و گفت‌وگو کند.

همان‌گونه که گفته شد مجلس شورای اسلامی نقش مؤثری در سیاست خارجی و توسعه سیاست خارجی کشور دارد و این نقش هم در سطح تقنینی و قانون‌گذاری مشهود است و هم در سطح دیپلماسی پارلمانی. در پایان باید اشاره کرد که تعامل با کشورهای همسایه و توسعه سیاست خارجی در راستای افزایش توان تبلیغاتی و دیپلماتیک کشور از ویژگی‌های مدیریت جهادی است که باید به آن توجه شود.

 

تعداد دیدگاه ها0