إِنَّا مَكَّنَّا لَهُ فِي الْأَرْضِ وَآتَيْنَاهُ مِن كُلِّ شَيْءٍ سَبَبًا 84 الكهف

بررسی اختیارات، وظایف و نقش شوراهای شهری

1393/11/9

جایگاه شورای شهر در مدیریت شهری

بررسی اختیارات، وظایف و نقش شوراهای شهری

سبب: ایده تشکیل شورای شهر در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مطرح شده و ضرورت آن به تصریح در قانون آمده است، اما سازوکار اجرایی آن تا دولت اول سید محمد خاتمی به تعویق افتاد. نخستین انتخابات در ۱۷ اسفند سال ۷۷ برگزار شد و نخستین دوره شورای اسلامی شهر در تاریخ ۹ اردیبهشت ۱۳۷۸ با پیام امام خمینی درباره شوراها و پیام مقام معظم رهبری آغاز به کار کرد.

اما شورای شهر در واقع چیست و چه جایگاهی در بحث مدیریت شهری دارد؟ از بعد نظری شورای شهر بخشی از مدیریت شهری است. اگر شهر را یک اشل کوچک از دولت-ملت تصور کنیم. آنگاه شورای شهر به مثابه قوه مقننهٔ این دولت کوچک یا دولت محلی است. همان‌طور که شهرداری قوه مجریه این دولت محلی است. پس باید چنین نتیجه گرفت که شورای شهر نقش نظارتی و تقنینی در حوزه مدیریت شهری را دارد.

البته زمانی که نیاز باشد قانونی در سطح کلان وضع یا اصلاح شود اعضای شورای شهر توسط شورای عالی استان‌ها طرحی را به مجلس شورای اسلامی ارائه می‌کنند تا در سطح کلان درباره آن تصمیم گرفته شود. در ماده یک قانون شوراهای شهر آمده است که برای پیشبرد سریع برنامه‌های اجتماعی، اقتصادی، عمرانی، بهداشتی، فرهنگی، آموزشی و سایر امور رفاهی از طریق همکاری مردم با توجه به مقتضیات محلی اداره امور هر روستا، بخش، شهر، شهرستان یا استان با نظارت شورایی به نام شورای روستا، بخش، شهر، شهرستان یا استان صورت می‌گیرد و به‌منظور جلوگیری از تبعیض و جلب همکاری در تهیه برنامه‌های عمرانی و رفاهی استان‌ها و نظارت بر اجرا هماهنگ آن،‌ شورای عالی استان‌ها مرکب از نمایندگان شوراهای استان تشکیل می‌شود.

 

اعضای شورای شهر

در ماده ۷ این قانون درباره تعداد اعضای این پارلمان محلی سخن به میان آمده است این ماده می‌گوید: تعداد اعضاء اصلی و علی‌البدل شورای شهر به شرح زیر است: شهرهای تا بیست هزار نفر جمعیت، پنج نفر عضو اصلی و دو نفر عضو علی‌البدل، شهرهای از بیست هزار نفر تا پنجاه‌هزار نفر جمعیت، هفت نفر عضو اصلی و سه نفر عضو علی‌البدل، شهرهای از پنجاه‌هزار نفر تا یک‌صد هزار نفر جمعیت، نه نفر عضو اصلی و چهار نفر عضو علی‌البدل، شهرهای از یک‌صد هزار نفر تا دویست هزار نفر جمعیت، یازده نفر عضو اصلی و پنج نفر عضو علی‌البدل، شهرهای از دویست هزار نفر تا پانصد هزار نفر جمعیت، سیزده نفر عضو اصلی و شش نفر عضو علی‌البدل، شهرهای از پانصد هزار نفر تا یک میلیون نفر جمعیت، پانزده نفر عضو اصلی و هفت نفر عضو علی‌البدل، شهرهای بیشتر از یک میلیون نفر تا دو میلیون نفر جمعیت، بیست و یک نفر عضو اصلی و هشت نفر عضو علی‌البدل، شهرهای بیش از دو میلیون نفر جمعیت، بیست و پنج نفر عضو اصلی و ده نفر عضو علی‌البدل و همچنین شهر تهران سی و یک نفر عضو اصلی و دوازده نفر عضو علی‌البدل.

 

وظایف و اختیارات شورای شهر

ماده ۷۱ قانون شوراها در ۳۴ بند به تفصیل درباره وظایف و اختیارات شورای شهر توضیح داده است در ادامه مشروح این ۳۴ بند آمده است: انتخاب شهردار برای مدت چهار سال، بررسی و شناخت کمبودها، نیازها و نارسایی‌های اجتماعی، فرهنگی، آموزشی، بهداشتی، اقتصادی و رفاهی حوزه انتخابیه و تهیه طرح‌ها و پیشنهادهای اصلاحی و راه‌حل‌های کاربردی در این زمینه‌ها جهت برنامه‌ریزی و ارائه آن به مقامات مسئول ذی‌ربط و نیز نظارت بر حسن اجرا مصوبات شورا و طرح‌های مصوب در امور شهرداری و سایر سازمان‌های خدماتی در صورتی که این نظارت مخل جریان عادی این امور نگردد از وظایف شورای شهر است.

در ادامه این ماده آمده است: همکاری با مسؤولین اجرائی و نهادها و سازمان‌های مملکتی در زمینه‌های مختلف اجتماعی، فرهنگی، آموزشی، اقتصادی و عمرانی بنا به درخواست آنان، برنامه‌ریزی در خصوص مشارکت مردم در انجام خدمات اجتماعی، اقتصادی، عمرانی، فرهنگی، آموزشی و سایر امور رفاهی با موافقت دستگاه‌های ذی‌ربط، تشویق و ترغیب مردم در خصوص گسترش مراکز گردشگری و تفریحی، ورزشی و فرهنگی با هماهنگی دستگاه‌های ذی‌ربط، اقدام در خصوص تشکیل انجمن‌ها و نهادهای اجتماعی، امدادی، ارشادی و تأسیس تعاونی‌های تولید و توزیع و مصرف، نیز انجام آمارگیری، تحقیقات محلی و توزیع ارزاق عمومی با توافق دستگاه‌های ذی‌ربط و نظارت بر حسن اداره و حفظ سرمایه و دارایی‌های نقدی، جنسی و اموال منقول و غیر منقول شهرداری از وظایف شورا است.

همچنین نظارت بر حساب درآمد و هزینه آن‌ها به گونه‌ای که مخل جریان عادی امور شهرداری نباشد نیز از دیگر وظایف شورا است. شورای شهر همچنین وظایف دیگری دارد که در ادامه این ماده آمده است: تصویب آئین‌نامه‌های پیشنهادی شهرداری پس از رسیدگی به آن‌ها با رعایت دستورالعمل‌های وزارت کشور، تأیید صورت جامع درآمد و هزینه شهرداری که هر شش ماه یک‌بار توسط شهرداری تهیه می‌شود و انتشار آن برای اطلاع عموم و ارسال نسخه‌ای از آن به وزارت کشور، همکاری با شهرداری جهت تصویب طرح حدود شهر با رعایت طرح‌های هادی و جامع شهرسازی پس از تهیه آن توسط شهرداری با تأیید وزارت کشور و وزارت مسکن و شهرسازی، تصویب بودجه، اصلاح و متمم بودجه و تفریغ بودجه سالانه شهرداری و مؤسسات و شرکت‌های وابسته به شهرداری با رعایت آئین‌نامه‌ مالی شهرداری‌ها.

علاوه بر آن تصویب بودجه شورای شهر، تصویب وام‌های پیشنهادی شهرداری پس از بررسی دقیق نسبت به مبلغ، مدت و میزان کارمزد، تصویب معاملات و نظارت بر آن‌ها اعم از خرید، فروش، مقاطعه، اجاره و استیجاره که به نام شهر و شهرداری صورت می‌پذیرد با در نظر گرفتن صرفه و صلاح و با رعایت مقررات آئین‌نامه مالی و معاملات شهرداری، تصویب اساسنامه مؤسسات و شرکت‌های وابسته به شهرداری با تأیید و موافقت وزارت کشور و تصویب لوایح برقراری یا لغو عوارض شهر و همچنین تغییر نوع و میزان آن با در نظر گرفتن سیاست عمومی دولت که از سوی وزارت کشور اعلام می‌شود از دیگر وظایف و اختیارات شورای شهر است.

ماده ۷۱ قانون شوراها همچنین اختیارات و وظایف نظارتی شورای شهر را نیز تشریح کرده است که در ادامه مشروح آن می‌آید: نظارت بر حسن جریان دعاوی مربوط به شهرداری، نظارت بر امور بهداشت حوزه شهر، نظارت بر امور تماشاخانه‌ها، سینماها و دیگر اماکن عمومی که توسط بخش خصوصی، تعاونی و یا دولتی اداره می‌شود با وضع و تدوین مقررات خاص برای حسن ترتیب، نظافت و بهداشت این قبیل مؤسسات بر طبق پیشنهاد شهرداری و اتخاذ تدابیر احتیاطی جهت جلوگیری از خطر آتش‌سوزی و مانند آن، تصویب مقررات لازم جهت اراضی غیر محصور شهری از نظر بهداشت و آسایش عمومی و عمران و زیبایی شهر، نظارت بر ایجاد گورستان، غسالخانه و تهیه وسایل حمل اموات مطابق با اصول بهداشت و توسعه شهر، وضع مقررات و نظارت بر حفر مجاری و مسیرهای تأسیسات شهری و نظارت بر اجرا طرح‌های مربوط به ایجاد و توسعه معابر، خیابان‌ها، میادین و فضاهای سبز و تأسیسات عمومی شهر بر طبق مقررات موضوعه از جمله وظایف و اختیارات نظارتی شورای شهر است.

در ادامه این ماده به دیگر وظایف و اختیارات شورای شهر اشاره شده است: تصویب نام‌گذاری معابر، میادین، خیابان‌ها، کوچه و کوی در حوزه شهری و همچنین تغییر نام آن‌ها با رعایت مقررات مربوط، تصویب مقررات لازم به پیشنهاد شهرداری جهت نوشتن هر نوع مطلب و یا الصاق هر نوع نوشته و آگهی و تابلو بر روی دیوارهای شهر با رعایت مقررات موضوعه و انتشار آن برای اطلاع عموم، تصویب نرخ خدمات ارائه‌شده توسط شهرداری و سازمان‌های وابسته به آن با رعایت آئین‌نامه مالی و معاملات شهرداری‌ها با رعایت مقررات مربوط، تصویب نرخ کرایه وسایط نقلیه درون‌شهری، وضع مقررات مربوط به ایجاد و اداره میدان‌های عمومی توسط شهرداری برای خریدوفروش مایحتاج عمومی با رعایت مقررات موضوعه و وضع مقررات لازم در مورد تشریک مساعی شهرداری با ادارات و بنگاه‌های ذی‌ربط برای دایر کردن نمایشگاه‌های کشاورزی، هنری، بازرگانی و غیره با رعایت مقررات مربوط نیز از دیگر وظایف تقنینی در حوزه مالی شورای شهر هستند.

علاوه بر آن در ادامه ماده ۷۱ قانون شوراها، وظایف نظارتی شورا در مباحث مالی تصریح شده است: نظارت بر حسن اداره امور مالی شهرداری و کلیه سازمان‌ها، مؤسسات، شرکت‌های وابسته و تابعه شهرداری و حفظ سرمایه، دارایی‌ها، اموال عمومی و اختصاصی شهرداری، همچنین نظارت بر حساب درآمد و هزینه آن‌ها با انتخاب حسابرس رسمی و اعلام موارد نقض و تخلف به شهردار و پیگیری‌های لازم بر اساس مقررات قانونی و همچنین اینکه شورا موظف است در پایان هر سال مالی صورت بودجه و هزینه خود را جهت اطلاع عموم منتشر نماید و نسخه‌ای از آن را جهت بررسی به شورای شهرستان و استان ارسال کند.

در ادامه این ماده دیگر اختیارات شورا بیان شده است: همکاری با شورای تأمین شهرستان در حدود قوانین و مقررات و بررسی و تأیید طرح‌های هادی و جامع شهرسازی و تفصیلی و حریم و محدوده قانونی شهرها پس از ارائه آن توسط شهرداری و ارسال به مراجع ذی‌ربط قانونی جهت تصویب نهایی.

همان‌طور که در قانون هم آمده است جایگاه شورای شهر در مدیریت شهری نقشی تقنینی و نظارتی است پرویز سروری عضو شورای شهر تهران درباره نقش و جایگاه شورای شهر می‌گوید: همان‌طوری که مجلس بر امور دولت نظارت می‌کند و نیازهای تقنینی آن را پاسخ می‌دهد و ریل‌گذاری می‌کند تا لکوموتیو دولت در آن ریل قرار بگیرد و در آن نقشه‌ای که مجلس تنظیم کرده است حرکت کند در شورای شهر نیز شورا همان پارلمان محلی است که باید ریل‌گذاری برای مدیریت شهری کند و بر کارش نظارت کند. هدایت، حمایت و نظارت توأمان داشته باشد. این سه وظیفه‌ای است که شورای شهر بر مدیریت شهری دارد برای تنظیم امور مدیریت شهری و تنظیم تعاملات شهروندان با مدیریت شهری.

با توجه به آنچه که گفته شد می‌توان نتیجه گرفت که شورای شهر در مدیریت شهری جایگاهی مهم دارد و همان‌طور که مجلس رأس امور است شورای شهر هم در یک شهر رأس همه امور است چه اینکه وظیفه نظارت بر حسن کارکرد شهرداری، تصویب مصوباتی برای ارائه خدمات بهتر توسط شهرداری به شهروندان و از سوی دیگر تنظیم روابط تعاملی شهروندان با مدیریت شهری و شهرداری را بر عهده دارد.

تعداد دیدگاه ها0