إِنَّا مَكَّنَّا لَهُ فِي الْأَرْضِ وَآتَيْنَاهُ مِن كُلِّ شَيْءٍ سَبَبًا 84 الكهف

سه ویژگی اصلی مدیریت جهادی

1393/8/17

سه ویژگی اصلی مدیریت جهادی

مهمان حمید رضا ترقی

نماینده پیشین مجلس و عضو شورای مرکزی حزب موتلفه اسلامی

سبب:‌ مدیریت جهادی بدون شک از آن دست مقولاتی است که اگر چه جایگاه ملموسی در عرصه مدیریتی کشور داشته است، اما هنوز مولفه‌ها، شاخص‌ها و ویژگی‌های آن به صورت دقیق برای جامعه و حتی مدیران سطوح بالای کشور، تبیین نشده است. در سال‌های پس از انقلاب همواره بحث مدیریت جهادی در مقاطع مختلف در دستور کار کارگزاران امور قرار گرفته است و امروز دوباره مسئله‌ای به نام مدیریت جهادی مطرح می‌شود. حمید رضا ترقی عضو شورای مرکزی حزب موتلفه اسلامی در گفت‌وگو با «سبب» ویژگی‌های مدیریت جهادی را مورد بررسی قرار می‌دهد. ترقی «روحیه خدمت به مردم»، «خلوص و کار برای خدا» و «تکیه بر علم و دانش و آگاهی» را سه ویژگی اصلی مدیریت جهادی می‌داند و در ادامه برخی دیگر از شاخص‌های آن را بررسی می‌کند. در ادامه مشروح این گفت‌وگو را می‌خوانید:

 

* مدیریت جهادی اگر چه مفهوم جدید نیست، اما در سال‌های اخیر دوباره این بحث مطرح شده است و حتی در نام‌گذاری امسال نیز عبارت مدیریت جهادی دیده می‌شود، فکر می‌کنید مدیریت جهادی اساساً به چه معناست؟


به نظر می‌رسد آنچه از تعابیر صحبت‌های مقام معظم رهبری می‌توانیم استنباط کنیم، ایشان مدیریت جهادی را همان مدیریت واقعی اسلامی می‌دانند که ویژگی‌های خاص خودش را دارد.

 

* این ویژگی‌ها چیست؟


این ویژگی‌ها در قرآن کریم، در متون اسلامی برای بحث مدیریت اسلامی، بارها مورد بحث و بررسی قرار گرفته است و خود مقام معظم رهبری و اساتید مدیریت به این مفهوم با استفاده از آن ویژگی‌ها اشاره کردند. به نظر می‌رسد که اگر ما روحیه خدمت به مردم، خلوص و کار برای خدا و تکیه بر علم و دانش و آگاهی از مسئولیت داشته باشیم، می‌توانیم بگوییم که ویژگی‌های مدیریت جهادی را دارا هستیم. در واقع این سه ویژگی را می‌توان به عنوان ویژگی‌های اصلی مدیریت جهادی تلقی کنیم. چند ویژگی سلبی و ایجابی هم در زیر این سه ویژگی می‌توان به آن اشاره کرد که در سخنرانی مقام معظم رهبری به این نکات خیلی اشاره کردند. یکی اینکه مدیریت اسلامی باید به یاری خدا باور داشته باشد و تصور نکند که همه امور در دست مدیر است. نکته دیگر اینکه در فعالیتش، بر اساس یک دورنما و آینده مشخصی فعالیت داشته باشد. در واقع مدیریت خودش را هدف‌گذاری و دنبال کند و این مسیر مبتنی بر شایسته‌سالاری باشد و کار را به دست افراد شایسته بسپارد، همان طور که در توصیه‌های مقام معظم رهبری می‌شود مشاهده کرد، خستگی‌ناپذیر بودن، کار و فعالیت مستمر از ویژگی‌های مهم مدیریت جهادی است.

«روحیه خدمت به مردم»، «خلوص» و «دانش» سه ویژگی اصلی مدیریت جهادی است

 

* در این میان جایگاه مردم و نسبت مدریت جهادی با جامعه به چه صورت است؟


داشتن روحیه مردمی و در میان مردم بودن از دیگر ویژگی‌های مدیریت جهادی است. کسی که در عرصه جهاد مثل عرصه مبارزه و جنگ فعالیت می‌کند، به طور مداوم نیاز به تزکیه و خودسازی دارد. اصلاً مدیریت جهادی بدون تزکیه محقق نمی‌شود. از سوی دیگر اگر بخواهیم نسبت مدیریت جهادی با جامعه را بررسی کنیم باید بگوییم که ترجیح منافع جمعی و مصالح عمومی بر منافع فردی و جناحی از ویژگی‌های مدیریت جهادی است. همچنین از دیگر ویژگی‌های آن در ارتباط با جامعه، می‌توان به استفاده صحیح و دقیق از بیت‌المال و جلوگیری از سوءاستفاده از اموال عمومی و بالابردن بهره‌وری اشاره کرد. البته بُعد دیگر مدیریت جهادی، هم مسئله‌شناسی و هم دشمن‌شناسی است. این مسائل در مدیریت جهادی تأثیر بسیار مهمی دارد. مدیر جهادی نمی‌تواند دشمن‌شناس و مشکل‌شناس و مسئله‌شناس نباشد. اگر این ویژگی‌ها را نداشته باشد، ممکن است که تلاش‌هایش به هدر برود.

 

* شما استفاده صحیح از بیت‌المال و جلوگیری از سوءاستفاده‌های مالی را از جمله ویژگی‌های مدیریت جهادی برشمردید، سازوکار چنین مسئله‌ای در مدیریت جهادی به چه صورت است؟


آنچه که در مدیریت جهادی می‌تواند مانع سوءاستفاده و فساد مالی شود، در درجه اول سپردن گلوگاه‌های اقتصادی و مالی مدیریتی به اشخاص مطمئن و موثق است. در درجه دوم سپردن آن به افرادی است که به تعبیر قرآن کریم، سفیه و نادان در مسائل مالی نیستند. در تعابیر قرآن وقتی که حضرت یوسف مسئولیت خزانه‌داری را می‌پذیرد می‌گوید که من فردی حفیظ و امین هستم، این ویژگی دو مؤلفه مهم است که اگر فردی حفیظ و امین نباشد اصلاً نمی‌توان آن را بر خزانه و بیت‌المال مسلط کرد. خداوند همچنین می‌فرماید که اموالتان را به سفها ندهید. کسی که نحوه استفاده از مال و ثروت و بودجه را بلد نباشد، طبیعتاً وقتی که در اختیارش قرار بگیرد آن را به هدر می‌دهد و در مسائل غیرضروری هزینه‌اش کند. یا بیشتر از حد نیاز مصرف کند. این مسئله ناشی از سفاهت در مصرف بیت‌المال است. بنابراین اگر در سپردن مسئولیت مالی به افراد دقت شود، طبیعتاً موجب فساد نخواهد شد. علاوه بر آن، در مدیریت جهادی وقتی که انگیزه الهی و تزکیه مستمر داشته باشند و برای خدا کار کنند، دیگر در جهت سوءاستفاده از اموال گام بر نخواهند داشت.

اصولاً رویکرد جهادی، یک رویکرد دانش‌محور است یعنی نمی‌تواند مبتنی بر علم و تجربه نباشد. مدیریتی که از دانش لازم برخوردار نباشد و مسلط بر کارش به لحاظ ابعاد و پیچیدگی‌هایش نباشد، این مدیریت طبیعتاً نه تنها جهادی اعمال نمی‌شود بلکه بسیار ناکارآمد اعمال خواهد شد

 

* خب شما به مسئله مهمی اشاره کردید، که آن کاردان بودن یک مدیر جهادی است و ابتدای صحبتتان هم علاوه بر خلوص نیت و روحیه خدمت، از ویژگی دیگری به نام علم و آگاهی به عنوان یکی از ویژگی‌های اصلی مدیریت جهادی یاد کردید، جایگاه دانش در مدیریت جهادی کجاست؟ چه نسبتی بین این ویژگی‌های مدیریت جهادی با دانش برقرار است؟


ببینید اصولاً رویکرد جهادی، یک رویکرد دانش‌محور است یعنی نمی‌تواند مبتنی بر علم و تجربه نباشد. مدیریتی که از دانش لازم برخوردار نباشد و مسلط بر کارش به لحاظ ابعاد و پیچیدگی‌هایش نباشد، این مدیریت طبیعتاً نه تنها جهادی اعمال نمی‌شود بلکه بسیار ناکارآمد اعمال خواهد شد. کارآمدی مدیریت جهادی به این است که از تخصص علمی همراه با تعهد برخوردار. وقتی که این تخصص با تعهد تلفیق شود می‌تواند زمینه مدیریت جهادی را به گونه‌ای تأمین کند که اولاً باعث تسریع در دستیابی به نتیجه می‌شود و ثانیاً مانع ضایع شدن ظرفیت‌ها و مانع انحراف از معیارها خواهد شد.

 

* اما یک سؤال دیگر مطرح می‌شود که چه مقطعی می‌توان از مدیریت جهادی صحبت کرد؟ آیا چنین رویکردی در مدیریت، مختص زمان و مکان خاصی است، یا اینکه در تمام دوره‌ها می‌توان مدیریت جهادی را الگوی اداره امور قرار داد؟


قطعاً در شرایط کنونی به ویژه در کشور ما، صحبت از مدیریت جهادی ضرورت دارد. در واقع با حرکت عادی نمی‌توان پیشرفت کرد. در حرکت عادی، تنبلی وجود دارد، حرکت عادی ما را به نسبت تحرکی که در عرصه بین‌المللی و رشد و توسعه جهانی وجود دارد، عقب می‌اندازد بنابراین برای جبران عقب‌ماندگی کشور در شرایط کنونی ما به تحرک و مدیریت جهادی نیازمند هستیم تا خودمان را به مرحله‌ای برسانیم که در خط رقابت عرصه بین‌المللی حضور پیدا کنیم که در حال حاضر فاصله ما زیاد است. به نظر می‌رسد تا زمانی که روحیه انقلابی در کشور ما وجود دارد، مدیریت جهادی هم هست و ضرورت دارد.

برچسب ها :
تعداد دیدگاه ها0