إِنَّا مَكَّنَّا لَهُ فِي الْأَرْضِ وَآتَيْنَاهُ مِن كُلِّ شَيْءٍ سَبَبًا 84 الكهف

نماینده پیشین ایران در سازمان ملل متحد

1393/11/24

نفوذ جمهوری اسلامی ایران در منطقه افزایش یافته است

مهمان علی خرم

سفیر اسبق ایران در مقر اروپایی سازمان ملل متحد و استاد حقوق بین‌الملل

سبب: سیاست خارجی بدون شک بخش مهمی از ساز و کارهای مدیریت کلان کشور محسوب می‌شود که موفقیت یا عدم موفقیت در این عرصه می‌تواند در دیگر حوزه‌های مدیریتی کشور تأثیرگذار باشد. در سال‌های اخیر مسئله مذاکرات هسته‌ای شاید یکی از مهم‌ترین مباحث عرصه دیپلماسی جمهوری اسلامی بوده است به‌طوری که بخش مهمی از توجه مسئولان و دولتمردان را به خود اختصاص داده و موفقیت در آن، می‌تواند کلید حل بسیاری از مشکلات کشور باشد. رهبر معظم انقلاب نیز در مقاطع مختلف پشتیبانی و حمایت‌های لازم را از تیم مذاکره‌کننده کشورمان داشته است تا در سال مدیریت جهادی، موفقیتی جهادی در عرصه دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران به دست آید.

علی خرم، سفیر اسبق ایران در مقر اروپایی سازمان ملل متحد و استاد حقوق بین‌الملل در گفت‌وگو با «سبب» ارزیابی خود را درباره چند و چون پرونده هسته‌ای ایران در سال ۹۳ و عملکرد دستگاه دیپلماسی دولت یازدهم و چگونگی ورود مدیریت جهادی در حوزه دیپلماسی، بیان کرد. به اعتقاد خرم، عملکرد وزارت امور خارجه و تیم مذاکره‌کننده دولت یازدهم را در پروندهٔ هسته‌ای از شهریور ۹۲ تاکنون مثبت و سازنده و رو به جلو بوده است. مشروح گفت‌وگوی «سبب» با علی خرم را در ادامه بخوانید.

 

سیاست خارجی ایران را در سال ۹۳ چطور ارزیابی می‌کنید؟

در سال ۱۳۹۳ سیاست خارجی ایران توانست جایگاه خود را بازیابد. به ویژه در زمینهٔ پرونده هسته‌ای توانست به موفقیت‌های چشمگیری دست پیدا کند. لذا می‌توان گفت آن چیزی که در سال ۱۳۹۲ بذرپاشی شد، در سال ۹۳ به بار نشست. از فروردین امسال تا حال حاضر، در مرحلهٔ تدوین برنامه جامع هسته‌ای با گروه ۱+5 هستیم و امیدواریم که تا پایان سال جاری، توافق نهایی شود و در سه ماه ابتدایی سال ۹۴ نیز نگارش شود. در سایر زمینه‌های سیاست‌های خارجی نیز می‌توان گفت، زمینه‌هایی که مقدماتش در سال ۹۲ آغاز شد، در سال جاری پیشرفت‌های آن کاملاً به چشم آمد. روابط ایران با جهان به طور کلی تا خرداد سال ۹۲ در یک حالت سرد و خصمانه قرار گرفته بود و با همهٔ کشورهای غربی و همچنین کشورهای همسایه در تخاصم بودیم. سال ۹۲ آغازی بر آب شدن یخ‌هایی بود که طی سال‌های قبل به وجود آمده و با طی شدن این روند با بهبود و به بار نشستن این سیاست‌های جدید روبرو بودیم. به‌طور مثال رفت‌وآمدهای ایران و اتحادیهٔ اروپا از سر گرفته شد، روابط با آمریکا نیز از حالت بی‌اعتمادی و تخاصم، به جایی رسید که اوباما، رئیس‌جمهور آمریکا در برابر کنگره ایستاد و تهدید کرد در برابر رأی به تحریم‌های جدید علیه ایران آن را وتو خواهد کرد. این نتایج به وجود آمده را می‌توان حرکت رو به جلو و حتی جهش دانست. این‌ها آثاری است که ما در سیاست خارجی در بخش کلان با آن روبرو بودیم.

 

در منطقه چطور؟ چقدر ما در خاورمیانه توانستیم دیپلماسی فعال و موفقی داشته باشیم؟

در منطقه نیز باید اشاره کرد که جایگاه و نفوذ جمهوری اسلامی ایران نسبت به سال ۹۱ و سال ۹۲ افزایش یافت. برای مثال در مواجه با کشور ترکیه که در مسئلهٔ سوریه با یکدیگر دچار سردی روابط شده بودیم، روابط ما دوباره گرم شد. با بقیه کشورها مثل پاکستان و همچنین عراق و سایر کشورهای عربی بهبودهایی حاصل شد. به نظر می‌رسد ظرف دو سال آینده یک نوع جهش روابط همراه با به نتیجه رسیدن پروندهٔ هسته‌ای رخ خواهد داد. همهٔ کشورهای جهان از جمله آمریکایی، اروپایی، منطقه و آسیایی منتظر هستند تا طلسم پروندهٔ هسته‌ای ایران شکسته شود تا بتوانند روابط خود را با کشور ما گسترش دهند. این میل در مورد اروپایی‌ها مضاعف است، زیرا اتحادیهٔ اروپا در سال ۱۳۸۴ شریک اول تجاری ایران بود و در فاصلهٔ سال‌های ۸۴ تا ۹۲ روابط به قدری کم شد و به جایی رسید که از شریک دهم نیز پایین‌تر قرار گرفت.

 

یکی از مسائل مهم در خاورمیانه ظهور داعش و جنایات این گروه تروریستی در عراق و سوریه است که در نهایت منجر به مداخله نظامی برخی کشورها علیه داعش شد، به نظر شما راهبرد جمهوری اسلامی در مقابله با این پدیده چقدر مؤثر بوده است؟

داعش از یک سو یک قرائت التقاطی و افراطی از اسلام است که بر خلاف نام اسلام قرار دارد. اسلام از ریشهٔ سلم که به معنای صفا و صمیمیت است می‌آید. بر خلاف این معنای اسلام، داعش یک قرائت بسیار خشک و تروریستی از اسلام ارائه داده است. علی‌رغم اینکه این گروه ادعا می‌کند که قصد دارد اسلام ناب را پیاده کند، در عوض یک اسلام جاهلانه و افراطی را مطرح کرده است که آبروی اسلام و آبروی کشورهای اسلامی را به خطر می‌اندازد. این گروه که در ابتدا توسط عربستان، امارات، ترکیه و قطر به وجود آمده بود و با کمک کشورهای غربی از جمله فرانسه، انگلیس و آمریکا تقویت شد تا بتواند در برابر بشار اسد در سوریه بایستد، اما از سوریه تجاوز کرد و به عراق آمد و در آنجا دست به اعمال خارج از انسانیت زد. ایران از چند جهت در برابر این گروه قرار گرفت. اول از حیث انسانی در برابر خشونت‌هایی که این گروه انجام داده است. دوم از لحاظ اسلامی که آبروی اسلام را به خطر انداخته است. سوم اینکه امنیت منطقه را به خطر انداخته است و چهارمین علت، به خطر انداختن امنیت جامعهٔ ایرانی است. گزینهٔ آخر به این دلیل ذکر شده که برخی افراد به دلیل سرکوب امیالشان سربازهای خوبی برای گروه‌های تروریستی‌ای همچون داعش هستند. ایران به این دلایل سعی کرد از ابتدا به گونه‌ای به مقابلهٔ با داعش برود که بتواند همگان را به مخالفت ایران از این پدیده شوم مطلع کند؛ بنابراین تاکنون ایران توانسته این گروه را در عراق و سوریه محصور کند؛ و طبق این جمله معروف «نیروهای ائتلافی از هوا و ایران و برخی نیروهای محلی از زمین» در برابر داعش ایستادند. نقش ایران برای مشاوره و حمایت استراتژیک و سیاست‌ها بود که داعش را در تنگنا قرار داد. هرچقدر داعش به رفتارهای خارج از کنترلش ادامه دهد، مشخص می‌شود که به آخر خط رسیده‌اند. اقدامات ایران همراه با ملاحظات است، ایران هیچ‌گاه مایل نیست به عنوان یک نیروی نظامی رسمی در یک کشور دیگر عملیات انجام دهد؛ اما تا جایی که بتواند خطرات را از مرزهای خود دور نگه دارد، به انجام آن عملیات ادامه می‌دهد.

 

در مورد درگیری‌های سوریه و حمایت از بشار اسد چطور؟ در این مورد سیاست خارجی ایران را چطور ارزیابی می‌کنید؟

سوریه دارای یک وضعیت استثنایی است. برخی کشورهای منطقه که داعش را به وجود آوردند، درصدد سرنگونی بشار اسد برآمدند و قصد داشتند سوریه را زیر و زبر کنند. کشورهای غربی نیز حمایت کردند تا جایی که آمریکا قصد داشت در سوریه دخالت نظامی انجام دهد تا بالاخره این مشکل با پادرمیانی ایران و روسیه رفع شد. کشورهایی مثل ترکیه، عربستان و مصر بسیار تأکید داشتند که بشار اسد باید برود، ولی امروز می‌بینیم اسد نسبت به پیش قوی‌تر شده است. اگر در سوریه بشار اسد به هر دلیلی کنار رود، سوریه تبدیل به یک لیبی و یا یمن دیگر می‌شود. پس توجه به این سمت رفته که نه تنها بشار اسد نرود، بلکه حمایت‌ها و نقش ایران در سوریه مورد توجه قرار گیرد. کاری که ایران در حمایت از بشار اسد انجام داد، اگر انجام نمی‌گرفت سوریه به مراتب بدتر از این سوریه کنونی می‌شد. در موضع سوریه به نظر می‌رسد این نکته را پذیرفته باشند که باید به چنین استراتژی‌ای اهمیت داد و نباید با تسلیحات نظامی، دولت دلخواه خود را سرکار آورد.

 

یکی از مؤلفه‌های سال ۹۳ مدیریت جهادی بود، به نظر شما می‌توان مدیریت جهادی را در حوزه سیاست خارجی هم به کار بست؟

بنده متخصص مسائل داخلی نیستم و درباره سیاست خارجی می‌توانم بحث کنم. در نتیجه شاید نتوانم به طور کامل مدیریت جهادی و سیاست خارجی را با یکدیگر منطبق کنم. به هر حال در سیاست خارجی ما به عنوان یک بازیگر در میان ۲۲۰ کشور جهان هستیم. در میان این کشورها برای پیش بردن امور، باید درصدد همکاری سازنده با سایر کشورهای جهان باشیم. سیاست دولت نهم و دهم نشان داد که چقدر ما دچار ناکامی شدیم، هنگامی که کاری غیر از تعامل با جهان را در پیش گرفتیم؛ بنابراین در دولت یازدهم به سیاست‌های دولت آقای خاتمی و هاشمی بازگشتیم؛ یعنی در این هشت سال تجربه کردیم که رابطهٔ خصمانه با جهان و نادیده گرفتن دیگر کشورها، ما را به ورطهٔ درگیری و تنش وارد خواهد کرد. اگر ما این امور را در نظر بگیریم و پس از آن ترجمه کنیم، مدیریت جهادی در روابط بین ملل را می‌توان پاسخ داد.

اقدامات ایران همراه با ملاحظات است، ایران هیچ‌گاه مایل نیست به عنوان یک نیروی نظامی رسمی در یک کشور دیگر عملیات انجام دهد؛ اما تا جایی که بتواند خطرات را از مرزهای خود دور نگه دارد، به انجام آن عملیات ادامه می‌دهد

 

شاید اصلی‌ترین موضوع در حوزه سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، حل مناقشه هسته‌ای باشد، عملکرد ایران در سال ۹۳ در مذاکرات هسته‌ای را چطور ارزیابی می‌کنید؟

من در سال ۹۳ مقالات بسیاری نوشتم و عملکرد وزارت امور خارجه و تیم مذاکره‌کننده دولت یازدهم را در پروندهٔ هسته‌ای از شهریور ۹۲ تاکنون مثبت و سازنده و رو به جلو می‌بینم. حال در پایان سال هستیم و امیدوارم ظرف چند ماه آینده این پرونده به طور کلی مختومه شود و ما بتوانیم این پرونده را پس از ۱۳ سال تنش با جهان، به پایان برسانیم و تحریم‌ها به طور کامل برداشته شود و اقتصاد و صنعت ایران مجدداً احیا شود.

تعداد دیدگاه ها0